lubelskie.ngo.pl

Projekt „Obywatelski LOS – budowanie mechanizmów rzecznictwa obywatelskiego i monitorowania działań jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubelskim” został współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Środki Przejściowe PL2005/017-488.01.01.01

Odpowiedzi na najczęstsze pytania

1. Jak prawnie nabyć spadek po zmarłych rodzicach?

W tym celu należy złożyć do sądu wniosek o stwierdzenie nabyciaspadku

Pierwszym krokiem, jaki powinni wykonać spadkobiercy zmarłego jest ustalenie, czy spadkodawca pozostawił testament czy też nie, gdyż od tego zależy dalszy tryb postępowania spadkowego, a szczególnie treść wniosku, który należy skierować do sądu oraz to, kto będzie dziedziczył.

Jeśli spadkodawca nie pozostawił testamentu, którykolwiek ze spadkobierców należących do kręgu spadkobierców ustawowych (małżonek zmarłego, jego dziecko, rodzice lub rodzeństwo) powinien złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym z mocy ustawy. Wniosek taki należy w myśl art. 628 K.p.c. skierować do sądu spadku, tj. sądu rejonowego wydziału cywilnego, w którego okręgu zmarły spadkodawca miał ostatnio miejsce zamieszkania. Miejsce zamieszkania – zgodnie z art. 25 K.c. – należy rozumieć jako miejscowość, w której zmarły ostatnio przebywał z zamiarem stałego pobytu. Ważne jest, by we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku podać miejsce zamieszkania zmarłego, by sąd mógł ocenić swoją właściwość do rozpoznania sprawy. Jeśli takie miejsce nie zostanie podane, sąd wezwie osobę składającą wniosek o uzupełnienie braków w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku, co wydłuży postępowanie.

Złożenie wniosku kosztuje 50 zł. Wzór wniosku znajduje się w zakładce pomoc prawna – „wzory pism procesowych”

2. Zmarły nie zostawił testamentu, jak więc wygląda sprawa dziedziczenia ustawowego?

Zgodnie z zasadą dziedziczenia przyjętą w prawie polskim, w przypadku braku testamentu dochodzi do dziedziczenia z mocy ustawy.

W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz małżonek spadkodawcy. Wskazane osoby dziedziczą w częściach równych, z zastrzeżeniem wprowadzonym przez ustawodawcę w trosce o interes małżonka spadkodawcy dziedziczącego w zbiegu z dziećmi spadkodawcy, że część przypadająca w takim przypadku małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku (art. 931 1 kodeksu cywilnego, w skrócie kc). Z kolei 2 art. 931 kc wskazuje, że jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.

W braku zstępnych spadkodawcy (dzieci spadkodawcy), w drugiej kolejności powołani są do spadku z ustawy jego małżonek, rodzice i rodzeństwo (art. 932 1 kc). Analogicznie jak w przypadku dziedziczenia przez małżonka w zbiegu z dziećmi spadkodawcy, w trosce o interes małżonka ustawodawca wprowadził zasadę, że udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu bądź z rodzicami, bądź z rodzeństwem, bądź z rodzicami i rodzeństwem spadkodawcy, wynosi połowę spadku (art. 932 2 kc).

3. Jakie warunki trzeba spełnić żeby otrzymać rentę z tytułu niezdolności do pracy?

Renta z tytułu niezdolności do pracy jest świadczeniem przysługującym osobie ubezpieczonej, któraspełniła łącznie następujące warunki:

• jest niezdolna do pracy, co zostało stwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS
• ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,
• niezdolność do pracy powstała w określonych ustawą okresach składkowych i nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Ostatni warunek nie ma zastosowania przypadku osoby, która jest całkowicie niezdolna do pracy i udowodni okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny.

Ubezpieczony, którego niezdolność do pracy powstała w wyniku wypadku w drodze do pracy lub z pracy, nie musi spełniać kryterium dotyczącego wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego.

Do okresów składkowych wlicza się m.in. okres zatrudnienia, okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku dla bezrobotnych, niektórych zasiłków z pomocy społecznej. Do okresów nieskładkowych zalicza się m.in.: okres nauki w szkole wyższej, okres urlopu wychowawczego w określonej ustawą wysokości, okresy sprawowania opieki nad całkowicie niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji członkiem rodziny.

Okres ubezpieczenia (składkowy i nieskładkowy), warunkujący przyznanie renty, uzależniony jest od wieku, w jakim powstała niezdolność do pracy.

Okres ten wynosi:

• 1 rok – jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
• 2 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku od 20 do 22 lat,
• 3 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku od 22 do 25 lat,
• 4 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku od 25 do 30 lat,
• 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (okres ten powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub rodzinnej).

4. Jak odwołać się od decyzji lekarza orzecznika ZUS o nieprzyznaniu renty?

W przypadku odwołania od decyzji lekarza orzecznika procedura jest dwustopniowa. Oznacza to, że najpierw należy wystąpić do komisji lekarskiej ZUS, a potem dopiero do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Orzeczenie lekarza orzecznika jest m.in. podstawą do przyznania lub odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Jeśli osoba nie zgadza się z orzeczeniem lekarza orzecznika, może wnieść sprzeciw. Ma na to 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej sprzeciw.

Do odwołań od decyzji orzeczników są gotowe wnioski, które można pobrać i wypełnić w oddziale Zakładu.

Jeśli komisja uzna sprzeciw za słuszny, zmieni postanowienie lub je uchyli. Komisja wyda orzeczenie dopiero wtedy, gdy zbada i przeanalizuje dokumentację medyczną. Może się zdarzyć, że w odwołaniu zostaną wskazane, np. nowe wyniki badań, powstałe po dniu wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS.

Od niekorzystnej decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym można skierować sprawę do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie wnosi się na piśmie za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Warto jednak pamiętać, wnosząc odwołanie do sądu, że jeżeli kwestionuje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, a nie zgłosiło wcześniej sprzeciwu do komisji lekarskiej, sąd odrzuci odwołanie.

Od wyroku sądu można wnieść apelację do sądu apelacyjnego. Termin wniesienia apelacji wynosi dwa tygodnie, który jest liczony od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Jeśli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.

5. Kto może i w jaki sposób złożyć zawiadomienie o przestępstwie?

Do złożenia zawiadomienia o przestępstwie uprawniona jest każda osoba, która posiada taką informację, bez względu na wiek, płeć, rasę, narodowość itp. Zawiadomienie mogą złożyć także małoletni.

Każdy natomiast , kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma obowiązek zawiadomić o tym fakcie prokuratora lub Policję. To oznacza, że nie tylko pokrzywdzony lub bezpośredni świadek przestępstwa, ale każda osoba dysponująca informacjami na temat popełnienia przestępstwa powinna zawiadomić o tym organy ścigania.

Można zgłosić popełnienie przestępstwa telefoniczne lub poprzez anonimową informację o zdarzeniu. Kolejną formą zgłoszenia jest zawiadomienie o przestępstwie zgłoszone na piśmie. Zawiadomienie o przestępstwie powinno zawierać jak najwięcej konkretnych informacji. powinno ono spełnić wymogi pisma procesowego wynikające z art. 119 k.p.k. To znaczy, że powinno zawierać
w szczególności:

− oznaczenie organu, do którego jest skierowane (oznaczenie jednostki Policji lub prokuratury wraz z adresem);

− dane personalne oraz adres wnoszącego pismo;

− opis sprawy, której dotyczy zawiadomienie (w miarę potrzeby z uzasadnieniem);

datę i podpis składającego zawiadomienie.

Najczęściej spotykaną formą zawiadomienia o przestępstwie jest zawiadomienie złożone w formie ustnej, przyjęte i spisane przez policjanta
w protokole.

Zawiadomienie o przestępstwie ma obowiązek przyjąć każdy funkcjonariusz Policji na każdym posterunku, komisariacie i w każdej komendzie Policji, sporządzając w związku z tym protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zawiadomienie o przestępstwie można przekazać także innym organom posiadającym uprawnienia do prowadzenia postępowania przygotowawczego, np.: Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, Straży Granicznej, Urzędowi Kontroli Skarbowej – zgodnie z posiadanymi przez nie szczególnymi kompetencjami.

6. Jak wygląda kwestia ubiegania się o alimenty?

Rodzice mają obowiązek finansowego wspierania swoich dzieci do momentu ich usamodzielnienia się. Oznacza ono moment, w którym uprawniony będzie uzyskiwał dochody gwarantujące mu normalne i godne życie. Jednocześnie wskazuje się, że obowiązek alimentacyjny wygasa w przypadku osiągnięcia przez dziecko 18 lat lub też w przypadku kontynuacji przez nie nauki, do jej ukończenia lecz nie dłużej niż do 26 roku życia.

Pozew o alimenty składa się do Wydziału Rodzinnego i Nieletnich Sądu Rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów lub okręgu zamieszkania pozwanego. Pozew o alimenty jest zwolniony od kosztów sądowych

W pozwie musi być zawarte dokładnie określone żądanie powoda ze wskazaniem dochodzonej sumy alimentów. Powinno się wykazać potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe zobowiązanego mające istotny wpływ na wydawane orzeczenie( np. zawód, wysokość zarobków czy tryb życia ). Należy więc pamiętać, ze o wysokości alimentów decydują nie tylko potrzeby dziecka, ale także możliwości finansowe pozwanego. W praktyce sądy zasądzają np. niższe kwoty alimentów od osoby bezrobotnej czy niepełnosprawnej (utrzymującej się z renty) niż od kogoś kto ma stałą, dobrze płatną pracę (w ramach umowy o pracę)

Przez usprawiedliwione potrzeby dziecka należy rozumieć: odzież, wyżywienie, pomoc lekarską, pomoce szkolne ( również te służące rozwijaniu talentów dziecka ) oraz wyjazdy wakacyjne. . Do pozwu trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające jego zasadność. Są to wszelkiego rodzaju zaświadczenia dotyczące kosztów utrzymania dziecka np. związane z edukacją (np. przybory szkolne) i zakupem odzieży oraz obejmujące wydatki na jego leczenie, lekcje tańca, naukę języka itp.

Powód ma możliwość wystąpienia o zabezpieczenie powództwa, które zagwarantuje mu uzyskanie świadczenia w toku postępowania. Może również wystąpić o wydanie wyroku zaocznego w przypadku gdyby pozwany choć skutecznie powiadomiony nie stawił się na rozprawie lub w niej nie uczestniczył oraz o przeprowadzenie przewodu sądowego pod swoją nieobecność.

Można domagać się alimentów również przy rozwodzie- wtedy wniosek o ich przyznanie dołącza do pozwu rozwodowego.

Jeżeli ojciec dziecka nie wywiązuje się z obowiązku alimentacji i jeśli egzekucja komornicza nie przynosi rezultatów, to - zgodnie z Kodeksem Rodzinnym - można wystąpić o alimenty na dziecko względem najbliższej rodziny ojca dziecka (jego dorosłych dzieci, rodziców lub rodzeństwa).

Niepłacenie alimentów jest karane. Jeżeli ojciec dziecka uporczywie (co najmniej 3 miesiące) uchyla się od tego obowiązku, jest zagrożony karą grzywny, a nawet do dwóch lat więzienia

7. Komu przysługuje prawo do lokalu socjalnego

W przypadku wydania wyroku nakazującego eksmisję sąd orzeka jednocześnie o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia. Wydając orzeczenie sąd jest zobowiązany zbadać, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania z lokalu oraz sytuację materialną i rodzinną osoby (bądź osób), których nakaz dotyczy.

Ponadto, sąd jest zobowiązany przyznać uprawnienie do lokalu socjalnego, jeśli wyrok dotyczy:

- kobiety w ciąży,

- obłożnie chorych,

- emerytów i rencistów spełniających kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej,

- bezrobotnych,

- małoletniego,

- osoby niepełnosprawnej (posiadającej orzeczenie lekarza orzecznika ZUS lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez powiatowy zespół ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności lub grupę inwalidzką),

- osoby ubezwłasnowolnionej oraz

- osób, które spełniają warunki określone przez radę gminy w drodze uchwały.

Orzekając o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, sąd nakazuje wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu (eksmisji) do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, ponieważ to na gminie leży obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego obciąża.

Wyroków sądowych nakazujących opróżnienie lokalu nie wykonuje się w okresie od 1 listopada do 31 marca roku następnego włącznie, jeżeli osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu socjalnego (z wyjatkiem sytuacji kiedy powodem wydania wyroku eksmisyjnego jest znęcanie się nad rodziną..

8. Jakie składniki wchodzą do małżeńskiego majatku wspólnego i do majatku odrębnego każdego z małżonków

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków.

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.